Installatietechnische precisie in houten constructie The CubeHouse
Een artikel uit InstallatieXL
Nederlands grootste houten kantoor aan de rand van de Amsterdamse Zuidas bevat 3.500 m3 hout in de constructie. “Iedere sparing voor een leiding, kabel of kanaal moet vooraf exact worden bepaald, omdat de constructie anders niet sterk genoeg blijft.”
Tekst: Harmen Weijer. Bron: Installatie XL december 2025
Bouwpartners:
G&S& | Visser & Smit Bouw | SOLID OBJECTIVES IDENBURG LIU | Arcadis | BNP Paribas Nederland | a.s.r. real estate
Op het laatste nog beschikbare 'postzegel'-stukje grond is dit jaar een bijzonder gebouw verrezen. Hoewel het zijn naam niet meer eer aan doet - want het is inmiddels verre van een kubus geworden - geldt het wel als Nederlands grootste houten kantoor van liefst twaalf verdiepingen hoog.
Nu het gebouw er net afgebouwd staat, gebiedt de eerlijkheid te zeggen dat van de 3.500 m² hout van buiten weinig te zien is. De gevelpanelen zijn van metaal en de gevels van de bovenste twee verdiepingen van het hoogste deel zijn bedekt met zonnepanelen. Maar eenmaal binnen zijn de houten kolommen van de constructie goed te zien. En op sommige verdiepingen kiezen huurders BNP Paribas en Arcadis ervoor die houten kolommen zichtbaar te houden. En al zijn de horizontale houten constructiebalken allang niet meer in het zicht, het doet niet aan af dat Hanab Installation Technology de afgelopen tijd druk was om installatietechniek door deze bijzondere constructie op zijn plek te krijgen.
“Het is eigenlijk het laatste stukje van het Mahlerkwartier”, vertelt Bayram Kirbiz, Business Unit Manager van Hanab Installation Technology, het bedrijf dat verantwoordelijk is voor het ontwerp en de uitvoering van de installatietechniek. “Het laatste postzegeltje grond dat nog beschikbaar was. We zijn hier al vier jaar mee bezig, vanaf de initiatieffase tot nu.”
‘Elke sparing, elke bevestiging is goedgekeurd door de constructeur’
Ontwerp
Het idee voor The CubeHouse ontstond toen ontwikkelaar G&S& het terrein aankocht om een compact, maar technologisch vooruitstrevend kantoor te realiseren. “Er is zeker zeven keer van ontwerp gewisseld”, zegt Kirbiz. “Het begon met een blokkendoos, vandaar ook de naam The CubeHouse, maar het eindige uiteindelijk in deze vorm met meerdere kubussen en in een conische vorm, want naar boven toe worden de verdiepingen steeds kleiner. Elke verandering had gevolgen voor ons: nieuwe sparingen, nieuwe routes, nieuwe planning. Zo’n evoluerend ontwerp houdt je scherp.”
Dat ontwerp leidde uiteindelijk tot een 12-laagse toren met een houten constructie. Alleen de kelder en de parkeergarage, en de begane grond zijn van beton. Daarboven is alles hout: vloeren, kolommen, balken en wanden. “Het is de eerste, echt volledig houten hoogbouw op de Zuidas”, aldus Kirbiz. “En dat voel je in alles wat je doet als installateur.”
Binnen zijn de houten kolommen van de constructie nog goed te zien.
En op sommige verdiepingen kiezen huurders BNP Paribas en Arcadis ervoor die houten kolommen zichtbaar te houden.
Precisie met sparingen
Want het werken in hout vraagt een compleet andere benadering dan bij betonbouw. “Je kunt niet zomaar even een extra gaatje boren”, legt Hanab-projectmanager Johan van Welie uit. “Iedere sparing voor een leiding, kabel of kanaal moet vooraf exact worden bepaald. Een paar centimeter verkeerd en je tast de draagkracht aan van de houten balken. Daarom hebben we in het voortraject wekenlang met de constructeur en de bouwer om tafel gezeten. Op sommige verdiepingen waar de huurder meerdere kantoorruimtes heeft gepland, hebben we al wel voorbereidingen voor extra sparingen in sommige houten balken gemaakt. Maar dat kan maar beperkt, omdat de constructie anders niet sterk genoeg blijft.”
Die precisie heeft ook zo z’n voordelen, zegt Van Welie nu aan het eind van de bouw. “Waar we bij beton nog wel eens iets achteraf na het storten of aanbrengen van de betonnen vloeren kunnen aanpassen, is dat hier onmogelijk. Alles is in 3D uitgetekend en in BIM gemodelleerd. Elke sparing, elke bevestiging is goedgekeurd door de constructeur. Daardoor lopen we nu in de afbouw juist heel efficiënt, omdat alles klopt.”
De houten vloeren hebben geïntegreerde kabelgoten en zijn akoestisch ontkoppeld van de constructie. “Normaal gesproken ligt een goot vast in het beton”, zegt Van Welie. “Hier hebben we hem eerst bevestigd en daarna weer losgemaakt, zodat er geen contactgeluid via het hout loopt. Dat is wel een andere manier van denken en werken.”
Waar kabelgoten normaal gesproken in de betonvloer worden gegoten, zijn ze in The CubeHouse geïntegreerd in de houten vloer (met daarvoor bovenop een betonnen dekvloer) en zijn ze akoestisch ontkoppeld van de constructie. Daadoor kan er geen contactgeluid via het hout doorklinken.
Schroeven in plaats van pluggen
Ook de montage vroeg om andere technieken. “Je werkt letterlijk met houtschroeven”, legt Van Welie uit. “Geen pluggen of chemische ankers meer. Elke ophanging is berekend op trekkracht én brandveiligheid. Dat betekent ook dat we andere bevestigingssystemen moesten kiezen voor waterleidingen, luchtkanalen en kabelgoten. Sommige delen zijn zwaar, zeker gevuld met water, dus je moet vooraf weten of het hout dat aankan.” Het effect is dat de monteurs sneller kunnen werken. “In hout kun je direct schroeven. Dat scheelt tijd”, zegt Van Welie. “Maar het vraagt wel discipline. Je moet exact doen wat in het 3D-model staat. Improviseren kan niet.” En dat was volgens hem wel even wennen voor de monteurs, maar het loont: “De bouwtijd is korter, de foutenlast lager. Virtueel bouwen betaalt zich hier echt uit.”
Behalve de houten constructie onderscheidt The CubeHouse zich ook door zijn smart building-concept. “De eigenaar wil dat het gebouw klaar is voor de toekomst”, zegt Kirbiz. “Daarom hebben we samen met de adviseur een ‘smart-demarcatie-lijst’ opgesteld: wat moet er nu al slim zijn, en wat moet er uitbreidbaar zijn?” Het resultaat is een basisinfrastructuur met slimme sensoren in elk plafond. “Die meten temperatuur, CO₂ en vocht, maar kunnen later ook gebruikt worden voor asset tracking of ruimtereservering”, legt Kirbiz uit. “We hebben het systeem zo ontworpen dat huurders straks eenvoudig kunnen koppelen met hun eigen apps. Denk aan automatische schoonmaakplanning op basis van bezetting, of flexwerkplekken die zichzelf toewijzen. Asset-tracking dus, en uiteraard kan dat anoniem, want het moet allemaal wel AVG-proof zijn. Maar het heeft als voordeel dat in het gebouwbeheerssysteem goed te zien is welk deel van het gebouw en welke verdieping in gebruik is en welk deel niet. Dat levert voordelen bij bijvoorbeeld schoonmaak.”
Ook de energieverdeling is bewust ingericht. “Elke verdieping heeft een eigen energiemeter”, zegt Kirbiz. “En huurders krijgen een maximaal vermogen van 35 W per vierkante meter. Dat houdt het gebouw energie-efficiënt en maakt het beheer transparant.”
Bij een houten constructie moet iedere sparing voor een leiding, kabel of kanaal vooraf exact worden bepaald. Een paar centimeter verkeerd en de draagkracht van de houten balken kan worden aangetast.
Geen pluggen of chemische ankers meer. Voor het ophangen van leidingen aan de houten vloerconstructie worden 'gewone' schroeven gebruikt, en dus geen pluggen of chemische ankers. Omdat er een behoorlijk verschil is in grootte en zwaarte van de waterleidingen, luchtkanalen en kabelgoten, is door Hanab gekozen voor andere bevestigingssystemen.
Warmte, koeling en ventilatie
Het gebouw is aangesloten op de bestaande WKO-installatie van de Zuidas. “Vanuit Essent krijgen we warmte en koude geleverd”, zegt Van Welie. “In de kelder hebben we de transportpompen geïnstalleerd, die het water naar boven brengen. Per twee verdiepingen hebben we een TSA-unit, die de verdiepingen hydraulisch scheidt van het hoofdnet.”
Ook bij de luchtbehandeling was houtbouw leidend, met alle gevolgen van dien. “We hebben twee grote luchtbehandelingskasten op het dak, voor de verdiepingen 1 tot 11, en beneden nog twee voor de begane grond en de commerciële units”, vertelt Van Welie. “Dat klinkt logisch, maar bouwkundig zijn het enorme puzzels. Allereerst moet het dak de luchtbehandelingskasten en de grote luchtkanalen kunnen dragen. Bovendien zijn daarbovenop nog zonnepanelen gerealiseerd, op een metalen constructie. Maar het meest bijzondere en qua planning het lastigste is, dat het dak bij houtbouw pas als laatste wordt geplaatst. Je kunt de kasten dus pas installeren als het gebouw bijna dicht is. Dat zette de hele planning op zijn kop, want bij beton kun je eerder vooruit werken. Pas eind oktober konden we beginnen met inregelen, terwijl de oplevering in december was. Dat is een flinke sprint geworden, maar het is gelukt.”
Hout ademt, klinkt en voelt anders dan beton. “Je ruikt het hout hier nog als je binnenkomt”, zegt Van Welie tijdens de rondleiding. “Het geeft een heel natuurlijk comfort.” Toch vraagt dat comfort juist veel denkwerk. “Geluidsoverdracht via hout is anders”, legt hij uit. “We hebben daarom extra aandacht besteed aan akoestische scheidingen tussen de vloeren en aan de ventilatiekanalen. Die moesten trillingsvrij worden opgehangen. Daarnaast hebben we een dubbele sprinklerinstallatie, want voor de brandveiligheid moeten er ook sprinklers boven het systeemplafond worden aangebracht; de vloer is immers van hout. Overigens is het hout dat hier gebruikt is, dusdanig gekozen, zodat het bij een eventuele brand schroeit en niet zal branden met een grote vuurhitte van dien.”
Luchtbehandelingsinstallaties op het dak.
Grijswater en waterloze urinoirs
Duurzaamheid zit niet alleen in de constructie, maar ook in de waterhuishouding. “We hebben een grijswatersysteem aangelegd”, vertelt Kirbiz. “Regenwater van de daken wordt opgevangen in een buffertank in de kelder. Dat water gebruiken we om de toiletten door te spoelen en om de daktuinen te besproeien.” Daarnaast zijn er waterloze urinoirs geplaatst. “Die hebben geen spoelwater nodig”, zegt Van Welie. “Dat scheelt duizenden liters per jaar. Alleen de wastafels gebruiken nog leidingwater. De verwachting is dat daarmee een besparing van zeker 40 procent op het drinkwaterverbruik wordt bereikt, wat weer belangrijk is de BREEAM-score van Excellent.”
Netcongestie
Zoals op veel plekken in Nederland speelde ook hier netcongestie een rol. “We kwamen daar wel laat achter, want aanvankelijk kregen we gewoon de gevraagde ruimte”, vertelt Van Welie. “Maar tijdens de bouw bleek dat er voor ons toch geen aansluitvermogen beschikbaar was. De netbeheerder zei letterlijk: nul vermogen.”
Hanab en de ontwikkelaar trokken aan de bel bij Essent. “Uiteindelijk kregen we eerst de helft vermogen van wat we nodig hadden - 480 in plaats van 600 kVA - en moesten we het daarmee zien te redden”, zegt Kirbiz. “Maar dat ging niet; we hadden alles al zo energie-efficiënt mogelijk ontworpen. Je zou hooguit op dag 1 met 480 kVA uitkunnen, maar dat is natuurlijk geen optie, want er komen meerdere huurders in The CubeHouse.”
Wat volgde was vier maanden lang overleg tussen Hanab en Essent, en uiteindelijk kwam Essent met de oplossing om de trafo-installatie in de kantoorwijk aan te passen. “Ze hebben twee warmtepompen van een andere aansluiting gehaald, waardoor er ruimte op het net kwam”, aldus Kirbiz. Volgens hem is en blijft dit een structureel probleem in heel Nederland “Als je een nieuwe aansluiting aanvraagt, moet je acht jaar wachten. Hoewel het ook hier wel is overwogen, zijn batterijen niet realistisch op deze schaal. Die zou je dan moeten realiseren in plaats van parkeerruimte of kantoorruimtes, die G&S dan niet kan verhuren. Dat was uiteraard niet de bedoeling. Uiteindelijk zullen we naar innovatieve systemen overgaan, zoals waterstof of lokale microcentrales. En ook die nemen ruimte in beslag, en is bovendien nog niet in Nederland op deze schaal op dit kleine ‘postzegel’-oppervlakte uitgevoerd. Dit project laat zien hoe kwetsbaar we zijn.”
The CubeHouse is niet alleen een kantoor, maar een blauwdruk voor stedelijke houtbouw met integrale installatietechniek. “We gaan dit vaker zien”, verwacht Kirbiz. “Houtbouw is lichter, sneller en duurzamer. We hebben hier flinke ervaring opgedaan hoe dat zowel verticaal als horizontaal installatietechnisch kan worden opgelost. De combinatie van prefab-hout en 3D-engineering maakt het mogelijk om sneller en slimmer te bouwen. Maar het vraagt samenwerking vanaf dag één. Alleen dan krijg je dit voor elkaar.”